Richard Avedon (1923-2004)
06-06-2003
Avedon 20. yüzyılın ikinci yarısının en önemli moda fotoğrafçılarından biridir. Kendine özgü stüdyo fotoğrafçılığı, onu çağdaşlarından ayıran üslup farklılığı içerir. Etkin bir biçimde fotoğraf ürettiği 1950 ve 1970 yılları arası, başta ülkesi A.B.D.'de olmak üzere, sosyal yaşam ve sanat yaklaşımlarında kökten değişimlerin yaşandığı dönenmler olarak göze çarpmaktadır. Özellikle 60'lı yılların sonunda ortaya çıkan egemen sınıf, ırk, cinsiyet temsillerine karşı çıkan politik hareketler bu dönemin temel dinamiği olmuştur. Avedon ise aynı dönemde bu politik hareketin "aktörlerini" fotoğraflayıp bir biçimde, dönemin profilini çıkartmıştır.
 
Avedon 1923 yılında Manhattan, New York'da doğmuştur. 1920'li yıllarda A.B.D.'nin Chicago'nun ardından en hızlı büyüyen kenti olan New York'da geçen çocukluk yıllarında Avedon, şehrin kozmopolit yapısı içerisinde farklı kültürlerle tanışma imkanı bulmuştur. Yahudi bir aileden gelen Avedonun çocukluğu babasının 1929 Büyük buhranında babasının konfeksiyon atölyesini kapatması yüzünden yoksulluk içinde geçmiştir. Ailenin New York'un doğu yakasında yer alan, dar gelirlilerin yaşadığı konutlara taşınması ve Avedonların ünlü besteci Sergei Rachmaninoff'la komşu olmaları bu dönemde gerçekleşir. Avedon, Rachmaninoff ile komşu olmalarının, hayatında bir dönüm noktası oluşturduğunu, sanatla tanışmasını sağladığını söylemektedir. Rachmaninoff'la birlikte, ablası da Avedon'un sanat ve fotoğraf alanındaki motivasyonunun önemli ayrıntılarından birisi olmuştur. Ablasına duyduğu yoğun sevginin yanı sıra, onun güzelliğine olan düşkünlüğü, Avedon'un değişiyle kafasında kadın güzelliği hakkında bir idealinin oluşmasına öncülük etmiştir. Avedon yine ablasının etkisi ile moda ile ilgilenmeye başlamıştır. 1930'lu yılların sonuna doğru ablasının model olarak kullandığı çok sayıda fotoğraf üretmiştir. 1942-1944 yılları arasında, fotoğrafa olan ilgisi sayesinde A.B.D. donanmasında fotoğrafçılık yapar. Buradaki deneyimi portre fotoğrafçılığı ile tanışmasını sağlar. Avedon'un Donanma yıllarında yaptığı portre çekimleri daha çok ticari portre fotoğrafları, donanma silahları ve gemileri içeren çekimlerdir. Askerden dönüşünün ardından, New York'ta Sosyal Araştırmalar Okulu tasarım labaratuarında akıl hocası Alexey Brodovitch'ten fotoğraf eğitimi almıştır. 1946 yılında da Alexey Brodovitch'in editörlüğünü yaptığı "Harper's Bazaar" dergisinde kadrolu fotoğrafı olarak çalışmaya başlamıştır. Avedon, 1984 yılına dek Harper's Bazaar ve 1990 tarihine kadar da Vogue dergileri için çalışmayı sürdürmüştür.
 
Avedon'un hem moda hem de portre fotoğrafçısı olaral içeriksel ve biçimsel yaklaşımları önceki dönem moda-portre fotoğrafçılarından ve çağdaşlarından ayrılır. Avedon genellikle portrelerini stüdyoda beyaz fon önünde üretmektedir. Avedon bu tercihini şöyle açıklar: "Benim fotoğraf tercihim bir dizi "Hayır"a dayalıdır. Kusursuz bir ışığa hayır, kolay anlaşılan kompozisyonlara hayır, poza ya da hikayeye hayır. Bütün bu hayırlar beni evete yönlendiriyor. Beyaz bir fona sahibim. İnsana sahibim ve aramızda olan şeyle ilgileniyorum." Avedon beyaz fon kullanarak, kendine göre kişileri mekanın karmaşıklığından soyutlayarak, sadece kendi görüntüleri, giyimleri (bazen çıplaklıklarıyla), takıları ile görüntülüyor. Avedon, diğer taraftan, 1950'lerin Beat kuşağı ile başlayan değişim yüzlerine de ayna tutmaktadır. Andy Warhol gibi ressamların, Alan Ginsberg gibi şairlerin, yazarların ve hatta Henry Kissinger gibi (onun görüşlerine muhalif olsa bile) isimlerin fotoğraflarını çekmiştir.
Avedon'un tarzı Andy Warhol'un Pop-Art yaklaşımı ile ürettiği portre dizileri ile de paralellik taşımaktadır. 1960'ların sonunda Pop-Art akımı, modern tüketim kültürü içerisinde yer alan imgelemi incelemye dayanan öncülüğünü Andy Warhol ve Roy Liechtenstein gibi iismlerin yaptığı sanat akımı olarak Avedon'da dahil pek çok sanatçının dikkatini çekmiştir. Pop-Art'ın kaynakları reklamlar ve şöhretler aynı zamanda Avedon'un kaynakları olarak göze çarpmaktadır. Bu paralellik ile Avedon'un fotoğrafları ve Andy Warhol'un Marlyn Monroe portreleri arasında benzerlikler bulmamız mümkündür. Hatta, Avedon bu paralelliği görünür kılmak için Beatles elemanlarının portrelerini Warholvari bir biçimde görüntülemiştir.
© 2003 Fotograf Atölyesi & ilef.net
http://ilef.ankara.edu.tr/fotograf/yazi.php?yad=2208
Bu doküman, http://ilef.ankara.edu.tr/fotograf/yazi.php?yad=2208 adresinden alınmıştır .